en jest to stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, cyklicznie pojawiający się i przemijający w rytmie dobowym, podczas którego następuje zniesienie świadomości i bezruch. Fizjologiczny sen charakteryzuje się pełną odwracalnością pod wpływem czynników zewnętrznych. Przeciwieństwem snu jest stan czuwania. Sen nie jest jednorodny, składa się z 4-5 trwających ok. 90 minut cykli, w których mogą występować dwa zupełnie różne rodzaje snu – sen REM z marzeniami sennymi i sen NREM. W czasie snu następuje regeneracja organizmu, wydzielanie pewnych hormonów – np. hormonu wzrostu. Sen jest tak ważny dla organizmu, że np. pozbawione snu szczury zdychają po 2-3 tygodniach.

Czas snu stanowi około 1/3 czasu całego życia człowieka. Niestety czas przeznaczany na sen jest niedoceniany. Zwykle, w przypadku braku czasu i przeciążenia obowiązkami, oszczędza się na czasie snu zamiast szukać innych rozwiązań problemu. Tymczasem sen w życiu człowieka pełni bardzo ważną rolę. Jego brak, niedostatek, różnego typu zaburzenia i zakłócenia prowadzą do poważnych problemów zarówno zdrowotnych jak i szerszych społecznych.

Krótkotrwały niedobór snu powoduje kłopoty z koncentracją, kojarzeniem faktów, zapamiętywaniem nowych informacji. Problemem związanym z krótkotrwałym niedoborem snu jest praca zmianowa czy też np. praca w trybie dyżurowym. Jednym z jej efektów jest np. zwiększone prawdopodobieństwo zaśnięcia za kierownicą w czasie rannego powrotu do domu i spowodowane nim zwiększenie ryzyka wypadków drogowych.

Długotrwały niedobór snu prowadzi do bardzo poważnych i przewlekłych konsekwencji zdrowotnych. Można wśród nich wymienić np. cukrzycę, otyłość, powikłania kardiologiczne – np. nadciśnienie tętnicze, obniżenie libido, spadek odporności a nawet wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory.

Do rozwoju powszechnych obecnie zaburzeń snu przyczyniają się czynniki cywilizacyjne. Miasta i ich okolice skażone są światłem sztucznym w czasie nocy, kiedy człowiek oczekuje naturalnej ciemności. Ponadto światło sztuczne generowane przez nowoczesne źródła światła a także ekrany monitorów komputerowych, telewizorów, smartfonów ma zwiększoną składową promieniowania niebieskiego, które działa pobudzająco i zatrzymuje wydzialanie hormonu snu – melatoniny. Kolejnym skażeniem środowiska jest hałas, który dotyczy terenów nie tylko miejskich, i który również zaburza sen.

Aby sen spełniał swoją rolę regeneracyjną musi być zdrowy. Oznacza to nie tylko odpowiednią długość snu, ale także głębokość i brak przerw.

Światowe Stowarzyszenie Medycyny Snu opracowało poniższe zalecenia dotyczące higieny snu dla osób dorosłych. Przestrzeganie ich może znacząco poprawić jakość snu.

  • Każdego dnia wieczorem zasypiaj o tej samej porze, każdego dnia rano wstawaj o tej samej porze.
  • Jeżeli masz zwyczaj drzemać w ciągu dnia to pamiętaj, że całkowity czas wszystkich drzemek nie powinien przekraczać 45 minut.
  • Nie spożywaj dużych dawek alkoholu jeżeli do nocnego wypoczynku pozostało mniej niż 4 godziny, nie pal tytoniu.
  • Unikaj produktów zawierających kofeinę jeżeli do nocnego wypoczynku pozostało mniej niż 6 godzin. Produkty te to nie tylko kawa, herbata, czy napoje gazowane, ale również czekolada.
  • Unikaj ciężkich, mocno przyprawionych oraz zbyt słodkich posiłków jeżeli do nocnego wypoczynku pozostało mniej niż 4 godziny. Dozwolony jest jedynie lekki posiłek.
  • Regularnie uprawiaj ćwiczenia fizyczne, ale nie bezpośrednio przed snem.
  • Twoje łóżko musi być wygodne i przytulne.
  • Sypialnia musi być dobrze wentylowana, a temperatura nie może być zbyt wysoka.
  • Odizoluj sypialnię od rozpraszających dźwięków i zastosuj maksymalne zaciemnienie.
  • Łóżko to miejsce przeznaczone na sen i seks. Nie służy ani do pracy, ani do rekreacji.

Gdyby powyższe zalecenia były nieskuteczne należy szukać porady lekarza. Większości zaburzeń snu można zapobiegać bądź je leczyć jednak mniej niż 1/3 chorych szuka pomocy u lekarza specjalisty.