W Polsce najpopularniejszą formą zatrudnienia jest stosunek pracy, który powstaje wyłącznie w drodze zaistnienia między stronami umowy pracę, mianowania, powołania, wyboru, bądź spółdzielczej umowy o pracę. Drugą popularną formą zatrudnienia są umowy cywilnoprawne, takie jak umowa zlecenie (umowa o świadczenie usług) czy umowa o dzieło. Wreszcie trzecim występującym niekiedy sposobem wykonywania przez pracownika pracy jest tzw. samozatrudnienie.

Główne podobieństwa i różnice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi

 

Umowa o pracę

Umowa o dzieło

Umowa zlecenia

Umowa starannego działania

 

Umowa rezultatu

Umowa starannego działania

Obowiązek osobistego świadczenia pracy

Przyjmujący zamówienie może lecz nie musi osobiście wykonać dzieła

Za zgodą zleceniodawcy możliwa jest substytucja wykonania zadania

Podporządkowanie pracodawcy jego kierownictwu, kontroli i poleceniom

Co do zasady przyjmujący zamówienie nie podlega kierownictwu zamawiającego, jednak może jeśli strony tak postanowią, kontrolować sposób realizacji dzieła

Zleceniobiorca powinien kierować się wskazówkami zleceniodawcy co do sposobu świadczenia usługi

Wykonywana w godzinach i w dniach określonych przez pracodawcę

Swoboda co do wyboru konkretnych dni i godzin pracy. Umowa może przewidywać maksymalny termin oddania dzieła

Swoboda co do wyboru konkretnych dni i godzin pracy. Umowa określa jedynie termin wykonania zlecenia.

Zawierana co do zasady w formie pisemnej, w przypadku innej formy rodzaj umowy i jej warunki muszą być potwierdzone na piśmie

Dozwolona każda forma, bez dodatkowych wymogów

Dozwolona każda forma, bez dodatkowych wymogów

Umowa odpłatna, z zakazem zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia

Odpłatna, wynagrodzenie może być ryczałtowe albo kosztorysowe

Odpłatna lub nieodpłatna

Może być zawarta tylko z osobą fizyczną

Może być zawarta z osobą fizyczną albo osobą prawną

Może być zawarta z osobą fizyczną albo osobą prawną

Ryzyko związane z prowadzoną działalnością obciąża wyłącznie pracodawcę

Ryzyko zamawiającego jest znacznie ograniczone, szczegóły są ustalane w umowie

Ryzyko zamawiającego jest znacznie ograniczone, szczegóły są ustalane w umowie

Po zakończeniu współpracy pracodawca musi wystawić świadectwo pracy

Brak obowiązku potwierdzenia zakończenia współpracy

Brak obowiązku potwierdzenia zakończenia współpracy

Wszystkie składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne płaci za pracownika pracodawca (jedynie 13,71% z nich potrącana jest z wynagrodzenia pracownika)

Zleceniodawca płaci za zleceniobiorcę z reguły tylko część składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne

Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie występuje

 

Samozatrudnienie

Ta forma współpracy z pracodawcą polega na uprzednim założeniu przez osobę wykonującą pracę własnej działalności gospodarczej (opartej o wpis do ewidencji działalności gospodarczej), którą osoba ta wykonuje na własny rachunek i na własną odpowiedzialność, a następnie podpisaniu umowy o współpracy z pracodawcą, w oparciu o którą praca jest wykonywana i za którą osoba wykonująca pracę otrzymuje wynagrodzenie po wystawieniu odpowiedniej faktury. Z działalnością tego rodzaju wiążą się dla osoby wykonującej pracę liczne obciążenia publicznoprawne, w szczególności konieczność opłacania za siebie składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.